Khane Zistshenasi, [10/13/2026 1:00 PM]
✍️ به قلم:
محمد حسین اعظمی
دانشجوی زیست‌شناسی
دانشگاه تهران
در متن پیش رو قرار است به روال مطالعه برای المپیاد زیست‌شناسی بپردازیم، منابع تکمیلی را بررسی کنیم و با بیولوژی کمپبل [https://B2n.ir/px8760] تطبیق دهیم.
هدف این متن بیشتر برای مرحله دوم المپیاد است و پیش‌فرض این است که شما بیولوژی کمپبل را خوانده‌اید و تا حدی با روال المپیاد زیست و مفاهیم آن آشنایی دارید.
قبل از پرداختن به معرفی منابع، قصد دارم به یک نکتهٔ بسیار مهم اشاره کنم که به ندرت به آن پرداخته شده است. از نظر من بازیِ المپیاد زیست، بیشتر بازی حل مسئله است تا بازی یاد گرفتن مفاهیم پیشرفته‌تر از کمپبل.
در اغلب مواقع، منابع تخصصی، قرار است به ما در کشف الگوهای کلان کمک کنند و الگوهای کلان زیست‌شناسی هم قرار است به ما در حل مسائل کمک کنند؛ چرا که المپیاد یعنی حل مسئله و از طرفی منابع مثل سنگی هستند که مجسمه‌ای در آن پنهان شده باشد! یعنی فقط بخش خاصی از منابع مورد نیاز هستند و باقی آن را باید تراشید، چون یا المپیادی نیستند و یا قرار است آنها را در جای دیگری بخوانید.
این موضوع، جدای از کنجکاوی شخصی برای خواندن فصلی خاص است. پس موقع خواندن منابع اصلاً نگران نباشید؛ لذت ببرید و کلان الگوها را پیدا کنید.
نکته بسیار مهم اینکه، حتی موقع خواندن منابع تخصصی هم از کمپبل غافل نشوید. از جمله در مباحثی که کتاب تخصصی معرفی نمی‌شود، اهمیت کمپبل دو چندان می‌شود. بخش هایی از کمپبل [مثل تکامل] را حتماً بارها و بارها بخوانید و بیشتر یاد بگیرید.
✅ بخش I
دروس پایه
از یک دانش‌پژوه المپیادی انتظار می‌رود که به دروس پایهٔ دبیرستان، یعنی ریاضی ،j فیزیک و شیمی مسلط باشد. چرا که این دروس می‌توانند مستقیماً در طرح سوالات المپیاد استفاده شوند و هم
دانش ضروری هستند برای مطالعه منابع تخصصی‌تر زیست‌شناسی
ریاضی؛ [مهم‌ترین درس پایه]
برای ریاضی، دانش ریاضی سه سال دبیرستان کاملاً کافی است. تنها مشکل آن است که این دانش در سه کتاب پخش شده‌اند و جمع‌آوری مباحث از سه کتاب دست شما را می‌بوسد. البته می‌توانید از دوستان دوازدهمی و المپیاد ریاضی، اساتید و AI هم برای یادگیری کمک بگیرید.
اینجا مهم‌ترین مباحث و کتاب درسی آنها مشخص شده است:
تابع : ۱۰ - ۱۱ - ۱۲
جبر : ۱۰ - ۱۱
حد : ۱۱ - ۱۲
مشتق : ۱۲
ترکیبیات : ۱۰
دربارهٔ ریاضی دو نکته بسیار مهم است: اول اینکه باید تمرین مستمر و پیوسته داشته باشید، دوم اینکه تمرینتان شامل حل تعدادی مثال باشد تا دست به حل مسئلهٔ‌تان قوی شود.
فیزیک؛ [پیش‌نیاز فیزیولوژی]
فیزیک یازدهم را یاد بگیرید؛ فرمول هایش را نسبتا بخوانید و کلیت آن را بدانید. از فیزیک دوازدهم فصل حرکت، نیرو و مهم‌تر از همه نوسان را خوب یاد بگیرید که خیلی در فهم منابع تخصصی به به شما کمک می‌کند.
برای فیزیک هم باید در حد توان‌تان مثال حل کنید؛ مثال‌های نسبتاً ساده اما پایه‌ای.
شیمی؛ [پیش‌نیاز بیوشیمی]
از محاسبات شیمی مستقیم سوال المپیادی مطرح می‌شود؛ اما سطح آن به هیچ وجه از سطح. شیمی سه سال دبیرستان بالاتر نیست.
اما متاسفانه مباحث در کتاب سه سال پخش شده‌اند. من اینجا مشخص کرده‌ام که کدام فصل‌ها مهم‌تر هستند:
• دهم: هر سه فصل
• یازدهم: فصل اول نیمه دوم — برای بیوشیمی ساختار مهم است.
• یازدهم: فصل دوم — برای درک متابولیسم
• دوازدهم: فصل اول — [مهم است که قبل از منبع تخصصی بیوشیمی این فصل رو مطالعه کنید]
• دوازدهم: فصل دوم — درباره الکتروشیمی هست و تقریباً تمام فیزیولوژی عصب و عضله به مفهوم این فصل وابسته است.
کتابی هست به نام «مبانی شیمی مورتیمر» که سطح مناسبی برای المپیاد دارد. اگر به خواندن کتاب درسی تمایل ندارید می‌توانید این کتاب را مطالعه کنید؛ اما یادتان باشد که واقعا کتاب درسی کافی است!
✅ بخشII
منابع تخصصی و اصل کار!
در این بخش و در بررسی منابع تخصصی، درس به درس پیش می‌رویم.
🔴 بیوشیمی
• ساختار: [فصل ۳ تا ۵ کمپبل]
• متابولیسم: [فصل ۸ تا ۹ کمپبل]
دو منبع اصلی داریم: «لنینجر» و «استرایر»
من به شخصه لنینجر خواندم و اینجا هم لنینجر را بررسی می‌کنم؛ اما چیزهایی از استرایر هم می‌نویسم.
لنینجر متن سخت‌تر و مفصل‌تری دارد ولی استرایر متن روان‌تر.
من اگر الان به عقب برگردم استرایر را مطالعه می‌کنم!!
🔶 فصول لنینجر
1️⃣ مقدمه خوب. به فرمول‌های ترمودینامیک دقت کنید. (فصل یک استرایر)
2️⃣ به آب و مسائل آن مربوط است. تیتراسیون، احتمالاً کمی سخت باشد. (فصل یک استرایر)
3️⃣ درباره پروتئین: همه مطالب مهم نیست. به نمودارها دقت کنید: (فصل ۲ و ۴ استرایر)
Khane Zistshenasi, [10/13/2026 1:00 PM]
4️⃣ درباره پروتئین: دینامیک پروتئین‌ها را خوب بفهمید. در فیزیولوژی کاربردی هست. (فصل۲ استرایر)
5️⃣ درباره پروتئین: نسبتاً فصل مهم ولی سختی هست. (فصل ۷ استرایر)
6️⃣ مهم‌ترین فصل بیوشیمی المپیاد. باید دو فصل مهم رو درک کنید. (فصل ۸ استرایر)